Çin Tıbbı Teorileri

Zhongyi Lilun, Çin tıbbı teorileri anlamına gelir. Çin tıbbı teorileri, yani Çin tıbbının temel teorilerine aynı zamanda Zhongji (Çin tıbbı temelleri) de denir. İnsan ve doğa arasındaki uyumla ilgili üç felsefi görüşün genel kavramına ve sendrom farklılaşması ve benzerliğinin kanıta dayalı görüşüne Xiangsiguan (karşıt görüş) dayanan, Asya'nın geleneksel tıp sisteminin temeli ve özüdür.
Çin tıbbı teorisi, tıbbi deneyimin ve eski Çin düşüncesinin Yinyang (dişil ve erkil) ve Wuxing (5 element) özetinden gelir. İçeriği; öz Qi (içenerji) teorisini, Yinyang (dişil ve erkil) teorisini, Wuxing (5 element) teorisini, Qixuejinye (içenerji, kan ve vucüt sıvısı), Cangxiang (iç organların dış etkenleri), Jingluo (akupunktur meridyenleri), Tizhi (fizyolojik koşullar), Bingyin (hastalık nedenleri), Fabing (hastalığın oluş şekli), Bingji (hastalığın gelişerek değişimi), Zhize (tedavi ilkesi) ve Yangsheng (sağlıklı kalma)'i içerir. 2000 yıldan daha önceye dayanan bir tarihte, Çin tıbbının temellerini atan ve Çin tıbbının bilimsel alanındaki yazıları olan Huangneijing (sarı imparatorun iç kaynağı) ortaya çıkmıştır. Günümüzde geleneksel Çin tıbbı ile ilgili Lilun (teoriler), Zhenduan (teşhis yöntemleri) ve Zhiliaofangfa (tedavi yöntemleri)'nin hepsi bu kitapta kaynak olarak bulunabilir. Geleneksel Çin tıbbı eksiksiz bir teorik sisteme sahiptir ve benzersizliği, Tianrenheyi (insan ve doğa arasındaki uyum) ve Tianrenxiangying (insan ve doğa arasındaki karşılık gelen) konusundaki bütünsel görüşte ve sendrom farklılaşmasına dayalı tedavide yatmaktadır. Başlıca özellikleri şunlardır: İnsanın, Yin ve Yang olmak üzere iki ana madde türünden oluşan doğal dünyanın ayrılmaz bir parçası olduğuna inanılır. Normal fizyolojik koşullar altında ikisi dinamik bir denge içindedir. Bu dinamik denge bozulduğunda patolojik bir durum olarak ortaya çıkacaktır. Hastalıkları tedavi ederken ve Yin ve Yang arasındaki dengesizliği düzeltirken, soruna izole ve statik bir yaklaşım değil, daha çok dinamik bir perspektiften, yani Hengdongguan (kalıcı görüşü) vurgulayan bir yaklaşımdır. İnsanın ve doğanın birleşik bir bütün olduğuna, yani Tianrenheyi (insan ve doğa arasındaki uyum) ve Tianrenxiangying (insan ve doğa arasındaki karşılık gelen) olduğuna inanılır. İnsan yaşam aktivitelerinin yasaları ve hastalıkların ortaya çıkması, doğal dünyadaki çeşitli değişikliklerle (mevsimsel iklim, bölgesel alanlar, gündüz ve gece, sabah ve alacakaranlık vb.) yakından ilişkilidir, insanların doğal ortamı farklıdır ve insanların doğal çevreye uyum sağlama yetenekleri farklıdır, fiziksel özellikler ve hastalık yasası da farklıdır. Bu nedenle aynı hastalığı teşhis ve tedavi ederken, zamana, mekana ve bireysel koşullara uyum sağlamaya daha fazla özen göstermek, aynı şey değildir. İnsan vücudundaki tüm doku ve organların bir bütünlük içinde olduğunu düşünmek, hem fizyolojide hem de patolojide birbirleriyle ilişkilidir ve birbirlerini etkilerler, bu hasta incelemesi ve aynı zamanda kendi içinde aynı şekilde zaman, mekana ve aynı hastada aynı şekilde üzerinde fazla sayıda edinmektir. Bu nedenle, hiçbir zaman fizyolojik veya patolojik bir olguya tek başına bakamayız, baş ağrısı, medikal ayak ağrısı, hastalıkların tedavisini ve önlenmesini bütüncül bir bakış açısıyla ele almak, Zhengtiguan (bütünsel görüş)'e özel önem verilir.
Jingqi (öz içenerji) teorisi: Qi, dünyadaki her şeyi oluşturan ilkel maddedir. Qi'nin hareketine Qiji (içenerjinin uygun durumu) denir ve Shengxiang Churu (yükselme ve inme çıkma ve girme) olarak 4 biçimidir. Gelişmelerden kaynaklanan çeşitli değişikliklere Qihua (enerjileştirme), hayvanlarda Shengchang Zhuanglaoyi (büyüyerek güçlü yaşlanmak) gibi, bitkilerde ise Shengchanghua Shoucang (büyüyerek toparlanmak)'dır. Qi, doğa ve dünya arasındaki aracıdır, birbirleriyle etkileşime girmelerini sağlar. Örneğin: "insan ve doğanın karşılıklı katılımı, güneş ve aya karşı yanıtıdır". Gök ve yerin özü insana dönüşür.
Yinyang (dişil ve erkil) teorisi: Yin ve Yang, evrendeki birbirine bağlı şeylerin veya fenomenlerin karşı taraflarının niteliklerinin genelleştirilmesidir. Başlangıçta güneş ışığının önü ve arkasını ifade eder, önden güneş ışığı, arkadan güneşin karanlığı. Yin ve Yang'ın etkileşimi şunları içerir: Yin ve Yang etkileşimi, karşıt kısıtlamalar, birlikte çalışabilirlik, büyüme ve yok olma dengesi, karşılıklı dönüşüm.
Wuxing (beş element) teorisi: Beş Element Teorisi, eski Çin felsefesinin önemli bir başarısıdır. Beş element Mu (ağaç), Huo (ateş), Tu (toprak), Jin (metal) ve Shui (su)'dur. Ama bu 5 maddeyi değil 5 özelliği temsil eder. Çin Tıbbındaki Beş Element, insan vücudunun beş ana sisteminin bu beş nitelikle olan ilişkisini somutlaştırır. Odun, ateş, toprak, altın ve sudan oluşan beş sembol sırasıyla karaciğer, kalp, dalak, akciğer ve böbrek tarafından yönetilen beş ana sistemi temsil eder. Çin tıbbı, mikroskobik virüslerin ve bakterilerin insan vücudunda nasıl hareket ettiğinin teorisi değil, bir bütün olarak insan vücudunun çeşitli sistemleri arasındaki ilişkidir. Ve Çin tıbbı aracılığıyla, Anmo (masaj), Zhenjiu (akupunktur), psikolojik rol bile, fiziksel sağlığı korumak için çeşitli sistemler arasındaki dengeyi ayarlar. Beş element unsurun etkileşimi şunları içerir: Xiangsheng (karşılıklı üretim), Shengke (karşılıklı kısıtlama), Zhihua (sistemleştirme), Shengfu (iyileşme), Xiangwu (karşıtlaştırma), Xiangcheng (yararlandırma) ve Muzixiangji (anne ve çocuk etkileşimi).
Cangxiang (iç organların dış etkenleri) teorisi: Cang; İnsan vücudundaki iç 5 Zang organı (kalp, karaciğer, dalak, akciğer, böbrek), 6 Fu organı (kalın bağırsak, ince bağırsak, mide, mesane, üçlü ısıtıcı, safra kesesi) ve Qiheng olağanüstü organı (beyin , kemik iliği, kemik, damar, safra kesesi ve kadın rahimi)’dir, geneln olarak iç organlar Zang ve Fu organları olarak bilinir. Xiang; Birincisi Xingxiang (mevcut görüntü), yani iç organların anatomisi. İkincisi Zhixiang (toplanan görüntü), yani iç organların fizyolojik ve patolojik belirtileri. Üçüncüsü Yingxiang (kabullenilen görüntü) yani iç organların 4 saate karşılık gelen Yin ve Yang'ın görünüşüdür. Dışarıdan Xiang’ın değişmesiyle, içerideki Cang olanın fizyolojik ve patolojik durumunun saptanmasına Congxiangcecang (görüntüden gizli durumun saptanması) denir. Yani iç organları bilerek dış tepkilere bakmaktır. Zangfu organları sadece anatomik bir kavram değil, anatomi, fizyoloji ve patolojiyi içeren kapsamlı bir kavramdır.
Wuzang (5 iç organ); Karaciğer, kalp, dalak, akciğer ve böbrekleri ifade eder, genel işlevi özün dönüştürülmesi ve depolanmasıdır.
Liufu (6 iç organ); Safra kesesi, mide, kalın bağırsak, ince bağırsak, mesane ve üçlü ısıtıcıyı ifade eder, genel işlevi çözünmüş su, salgı ve bulanıklığı ayırt etme ve atığı dağıtmadır.
Qiheng Fu (olağanüstü organları); beyin, kemik iliği, kemik, damar, safra kesesi, kadın rahmidir. Qixue (kan enerjisi), Jinyeqi (vücut sıvısı enerjisi), Xue (kan), Jinye (vücut sıvısı), insan vücudunun yaşam aktivitelerini oluşturan ve sürdüren temel madde enerjisi, doğuştan gelir ve kazanılır. Ebeveynlerin özüne Xiantianzhiqi (doğuştan gelen enerji) denir. Akciğerler doğal berrak Qi'yi solur ve su çekirdeklerini taşıyan ve dönüştüren dalak ve mide tarafından üretilen Qi'ye topluca Houtianzhiqi (sonradan edinilmiş enerji) denir. Qi hayat enerjisi; Tuidong (ilerletmek), Wenxu (sıcaklaık), Fangyu (savunma), Gushe (sert firm), Qihua (gazlaştırma), Yingyang (besleme) gibi işlevlere sahiptir. İnsan vücudunun Qi enerjisi; Yuanqi (derin etkili enerji), Zongqi (gögüs enerjisi), Yingqi (besleyici enerji), Weiqi (dirençli enerji), Zangfuqi (iç organların enerjisi), Jingluoqi (meridyen enerjisi)'dir. Qi enerjisinin, kaldırma ve gitme hareket bozukluğuna Qijibutiao (düzensiz enerji) denir. Onun ortaya çıkan belirtileri arasında, Qizhi (iç organlarda ve meridyenlerde zayıf enerji bloğu), Qiyu (durgun enerji nedeniyle rahatsız edici duygular), Qini (ters akan enerji), Qixian (enerji eksikliği sendromu), Qituo (enerji kaybı), Qibi (enerji kapanması) vb. Meridyenler, akupunktur ve akupunktur noktası meridyenleri, insan vücudunun enerji ve kanı çalıştırdığı, organları ve organları birbirine bağladığı ve üst ve alt kısımların içi ve dışı ile iletişim kurduğu kanallardır. Meridyen sistemi, Jingmai (12 damar meridyeni), Jingbie (12 meridyen bağlantısı), Qijing (8 diğer meridyen bağlantısı), Bieluo (15 meridyen ve damar bağlantısı), Fuluo (cilt altı damar meridyenleri), Sunluo (meridyen ve damarların bağlantıları), Jingjin (12 meridyenin tamamlayıcı bölümü), Pibu (12 meridyenin dağılım alanı) vb. Geleneksel Çin tıbbında meridyenlerin önemi tıpkı Bianquexinshu kitabında denildiği gibidir: "Tıp okurken, meridyenleri bilmemek, yanlış başlamaktır. Meridyenlerin bilinmemesi, hastalığın kaynağının bilinmemesidir, Yin ve Yang'ın araştırılması gereklidir."
Bingyin (hastalık nedeni) teorisi: Huangdi Neijing klasiğinde hastalığın nedenini 2 kategoriye ayrılır: "Yang'da doğanlar rüzgar, yağmur, soğuk ve sıcak alırlar", "Yin'de doğarlar, diyet, mesken, yin ve yang, neşe ve öfke alırlar". Han hanedanlığı Zhang Zhongjing'in Jinkui yaolue klasiğinde etiyolojiyi 3 kategoriye ayırır: "Meridyenler, arazı iç organlara alır ve içeride neden oluşur", "kalp kulakçığı, altın bıçak, yabancı canlıların yaralanması." Song hanedanlığında Chen Wuze "3 neden teorisini" öne sürdü: dış neden, iç neden, içte olmayan ve dış nedenler.
Günümüzde, etiyoloji 5 kategoriye ayrılır:
Dış kaynaklı enfeksiyonun nedenleri: 6 kötü huylu (rüzgar, soğuk, ısı, rutubet, kuruluk, ateş) ve bulantı.
İç yaralanmaların nedenleri: 7 duygu (sevinç, öfke, endişe, üzüntü, korku), uygunsuz beslenme, iş ve dinlenme kaybı.
İkincil nedenler: Balgam, kan durgunluğu ve katılaşma.
Diğer nedenler: Travma, parazitler, fetal geçiş, çeşitli zehirler ve tıbbi geçmiş.
Xieqi (kötü enerji), Zhenqi (doğru enerji)'ye karşı savaşır, hastalığın başlangıcını ve gelişimini belirler. İyi ile kötü arasındaki ayrım olarak da bilinir. Xieqi kötü enerji genellikle çeşitli patojenik faktörlere atıfta bulunur ve Zhengqi doğru enerji vücudun kendi kendini onarma ve uyum sağlama yeteneği, çevreye uyum sağlama yeteneği ve hastalıklara karşı direnç anlamına gelir. "Doğru Qi'nin yetersizliği", hastalığın başlamasının içsel temelidir, yani "kötülüğün olduğu yerde, Qi boş olmalıdır" ve "doğru Qi vücutta depolanır ve kötülük yapılamaz". Fiziksel uygunluk, duygular, bölge, iklim vb. hastalıkla yakından ilişkilidir. Patogenez, Bingli (patoloji) olarak da bilinen hastalığın oluşum, gelişme ve bulaşma mekanizmasıdır. Temel patogenez şunları içerir: Kötünün ve pozitifin iniş ve çıkışları, Yin ve Yang dengesizliği, anormal Qi ve kan ve anormal vücut sıvısı metabolizması; dahil olanlar: rüzgar ve havanın iç hareketi, ortadan soğuk oluşumu, iç nem üretimi, vücut sıvısının kuruluğu dönüştürmek için iç yaralanması, endojen ateşli ısı, hastalık pozisyonu iletimi; dahil olanlar: içe ve dışa doğru hareket, altı kanalın dönüşümü, üçlü ısıtıcının dönüşümü, enerjiyi koruyan kan alanının dönüşümü ve iç organların dönüşümü gibi patolojik dönüşümler; dahil olanlar: soğuk ve sıcaklık dönüşümü, sanal ve gerçeklik dönüşümü vb.
Yuanqi (asıl enerji) teorisi: Geleneksel Çin tıbbı, canlılığın doğuştan gelen Yuanqi (asıl enerji) tarafından dönüştürüldüğüne ve insan vücudundaki en temel ve en önemli enerji olduğuna inanılır, doğuştan gelen böbrekler tarafından depolanır, dalak ve mide tarafından beslenir, üçlü ısıtıcı ve meridyenlerin popüler dağılımı ile vücut boyunca dağıtılır ve yayılır.
Çin tıbbının temel teorisi, Çin tıbbının teorik sistemi, materyalizm ve diyalektik düşüncenin rehberliğinde uzun vadeli klinik uygulamalarla yavaş yavaş şekillenir, pratikten gelir ve pratiğe rehberlik eder. Dış görünüşün analizi yoluyla, iç mekanizmasını keşfetmek için. Bu nedenle, Çin tıbbının benzersiz teorik sisteminin iki temel özelliği vardır, biri genel kavramdır, diğeri ise sendrom farklılaşması ve tedavisidir. Çin tıbbının temel teorisi, insan yaşam aktiviteleri ve hastalık değişiklikleri yasalarının teorik bir özetidir. Temel olarak Yinyang (dişil ve erkil), Wuxing (5 element), Qixuejinye (içenerji, kan ve vucüt sıvısı), Cangxiang (iç organların dış etkenleri), Jingluo (akupunktur meridyenleri), Yunqi (taşınan enerji) vb. teorilerini ve Bingyin (hastalık nedeni), Bingji (hastalığın gelişerek değişimi), Zhenfa (teşhiş yöntemi), Bianzheng (sendrom farklılaşması) ve Zhizezhifa (tedavi ilkeleri ve yöntemleri), Yufang (önlemler), Yangsheng (sağlığı koruma) vb. içerir.
1- Yingyang (dişil ve erkek) teorisi, eski Çin felsefesinin kategorisidir. Deng'in modern Yin ve Yang'ı, Duilitongyi (karşıtların birliği) veya Maodunguanxi (çelişkili ilişki)'nin bir bölümü veya alt bölümüdür ve ikisi türlerle ilgilidir. Karşıtların birliği yasası, "Yin ve Yang"ın üst kavramı iken, Yin ve Yang, karşıtların birliğinin iki alt kavramıdır. Yin ve Yang, uyumsuz ve yakından ilişkili bir çift doğa veya iki zıtlığın nitelikleridir. Yin ve Yang'ın çağrışımları birbirini olumsuzlar. Bir "Yin" kavramı, nesnenin Yin'inin niteliklerini onaylar ve diğer kavram "Yang", Yang nesnesinin nitelikleri olarak Yin kavramı tarafından onaylanan nitelikleri reddeder; Yin ve Yang birbirini dışlayan ve tamamlayıcıdır. Toplam, en yakın cins kavramının uzantısına, yani iki tür kavramının uzantısının veya birliğinin uzantısına eşittir. Yin ve Yang, karşıtların veya çelişkili ilişkilerin birliğinde bir çift felsefi veya mantıksal kategorinin iki farklı doğası ve niteliğidir. Bu, iki şeyin veya bir nesnenin karşılıklı olarak bağımlı, birbirine bağlı, birbirine karşıt, birbirini dışlayan, karşılıklı olarak olumsuzlayan olduğu anlamına gelir, ve birbirine zıt bir çift paralel kalıtım kavramıdır (modern kavram ve Yin ve Yang'ın Deng Yu ve diğerleri tarafından tanımı). Çelişkili dış görünüşlerin gözlemlenmesi yoluyla, insanlar yavaş yavaş çelişki kavramını Yin ve Yang kategorisine yükseltirler ve nesnelerin hareketini açıklamak için Yin ve Yang'ın gelgitlerini kullanırlar. Yin ve Yang teorisi, dünyanın maddi olduğuna ve maddenin Yin ve Yang'dan oluştuğuna inanır. Şiddetle hareket eden, giden, yükselen, sıcaklaşan ve parlak olan her şey Yang'a aittir. Nispeten durağan, içe dönük, alçalan, soğuk ve kasvetli olanların hepsi Yin'dir. Dolayısıyla Yin ve Yang'ın iki zıttı vardır.Yin ve Yang'ın gelgitlerinin ve karşıtların birliğinin etkisi altında, dünyadaki her şey karşılıklı destek, karşılıklı kısıtlama ve karşılıklı değişim yoluyla oluşur. Geleneksel Çin tıbbı, insan vücudunun üst ve alt, iç ve dış kısımlarını açıklamak için Yin ve Yang arasındaki karşıtların birliği kavramını, ve insan yaşamı ile doğanın ve toplumun dış bağlantıları arasındaki karmaşık bağlantılarını kullanır. Yin ve Yang birliğinin nispi dengesi, insan vücudunun normal faaliyetlerini sürdürmenin ve sağlamanın temelidir; Yin ve Yang birliğinin dengesizliği ve yıkımı, insan hastalıklarının ortaya çıkmasına ve yaşamın normal aktivitelerini etkilemesine neden olmaktadır.
2- Wuxing (5 element) teorisi, nesnel dünyadaki farklı şeylerin niteliklerini özetlemek için ahşap, ateş, toprak, metal ve su olmak üzere beş felsefi kategoriyi kullanmaktır. Aynı zamanda, nesnelerin birbirine bağlılığını ve dönüşüm yasalarını göstermek için birbirini oluşturmak ve sınırlamak için 5 elementin dinamik modunu kullanır. Wuxing 5 element teorisinde, 5 iç organ 5 elementle eşleştirilir: Gan (karaciğer) ve Mu (odun), Xin (kalp) ve Huo (ateş), Pi (dalak) ve Tu (toprak), Jin (metal) ve Fei (akciğer), Shui (su) ve Shen (böbrek). Beş iç organ ve beş element nispeten dengeli ve istikrarlı olmalı ve uyum içinde yaşamalıdır. 5 iç organ ve 5 elementin dengesi bozulursa, çok yetersiz veya hakarete karşı olursa, hastalığın ortaya çıkmasına da neden olur, bu da hastalığın iyileşmesini ve kötü huylu değişimini anlamada faydalıdır, tedavi yöntemi yeterli bir temel sağlar. Geleneksel Çin tıbbı, 5 iç organlar ve 6 iç organ arasındaki işlevsel bağlantıyı ve iç organlar dengede olmadığında hastalık oluşum mekanizmasını açıklamak için temel olarak beş element teorisini kullanır, ayrıca visseral hastalıkların tedavisine rehberlik etmek için kullanılır.
3- Qi (enerji), Xue (kan) ve Jinye (vücut sıvısı), insan vücudunu oluşturan temel malzeme ve organlar, meridyenler gibi organların fizyolojik faaliyetlerinin maddi temelidir. Qi enerjisi, insan vücudunu oluşturan ve insan vücudunun yaşam aktivitelerini sürdüren en temel maddedir. Taşıma, ısınma, savunma, katılaştırma, gazlaştırma gibi fizyolojik işlevleri vardır. Qi enerjisi bir organizma oluşturmak için bir araya gelir ve Qi enerjisi dağıldığında vücut yok olur. Zhuangzi dedi ki: "Bütün dünyanın bir nefesi vardır." Bütün dünya bir nefestir. Bu nefesi aldığında egzersiz yapacaksın, sonsuz olacaksın, değişmeyi bırakmayacaksın ve bu nefesi alamazsan bitecek. Kan, insan vücudunu oluşturan ve insan vücudunun yaşam aktivitelerini sürdüren, besleyici ve nemlendirici etkisi yüksek temel maddedir. Kan, fizyolojik rolünü oynamak için nabızda akmalıdır. Kan damarlarda, içeriden iç organlara, dışarıdan ete, kaslara ve kemiklere dolaşır. Vücudun çeşitli organ ve organlarını sürekli olarak besler, nemlendirir ve insan vücudunun normal fizyolojik faaliyetlerini sürdürür. Kan damarlarda, içeriden iç organlara, dışarıdan ete, kaslara ve kemiklere dolaşır. Vücudun çeşitli organ ve organlarını sürekli olarak besler, nemlendirir ve insan vücudunun normal fizyolojik faaliyetlerini sürdürür. Vücut sıvılarının karakterleri, işlevleri ve dağılımı farklıdır. Vücut sıvıları doğası gereği daha incedir, daha sıvıdır, vücudun cilt ve kaslarına dağılır ve kan damarlarına sızarak besleyici bir rol oynar. Sıvı, doğada daha kalındır ve daha az sıvıdır, eklemlere, organlara, beyne ve diğer dokulara akar ve besleyici bir rol oynar. Enerji, kan ve vücut sıvısı, vücudun organlarının, meridyenlerinin ve diğer organların fizyolojik faaliyetlerini yerine getirmesi için gerekli olan tüm enerjidir ve enerji, kan ve vücut sıvısı, organların, meridyenlerin ve diğer organların normal fizyolojik faaliyetlerine bağlıdır. Enerji, kan ve vücut sıvısının yerine konması normal değilse veya organlar, meridyenler ve diğer doku ve organlar normal fizyolojik aktivitelerini gerçekleştiremiyorsa, hastalıkların ortaya çıkmasına neden olacaktır.
4- Zang ve Fu iç organ teorisi; esas olarak 5 Zang iç organı (kalp, karaciğer, dalak, akciğer, böbrek), 6 Fu iç organı (ince bağırsak, kalın bağırsak, mide, mesane, safra kesesi, üçlü ısıtıcı) ve Qihengfu iç organı (beyin, kemik iliği, kemik, nabız, safra kesesi ve dişi hücreler) fizyolojik fonksiyonlar ve patolojik değişikliklerdir.
5- Jingluo (meridyen) teorisi, fizyolojik fonksiyonlar, insan vücudunun meridyenlerinin patolojik değişiklikleri ve iç organlar arasındaki yakın ilişkiyi inceleyen bir teoridir. Meridyenler, insan vücudundaki enerji ve kan dolaşımı için, iç ve dış arasındaki iletişim ve vücuttaki ağ rolünü oynayan kanallar olarak tanımlanır. Patolojik koşullar altında, meridyen sisteminin işlevi değişir ve buna karşılık gelen semptom ve bulgular ortaya çıkacaktır. Bu belirtiler sayesinde iç organ hastalıkları teşhis edilebilir.
6- Yunqi (hayati enerji) teorisi diğer adıyla 5 hayati 6 enerji olarak da bilinir, astronomi, meteoroloji ve iklim değişikliğinin doğal dünyadaki insan sağlığı ve hastalıkları üzerindeki etkilerini incelemek ve araştırmak için bir teoridir. Wuyun (5 hayati), hayati odun, hayati ateş, hayati toprak, hayati metal ve hayati su'yu içerir. Doğal dünyada ilkbahar, yaz, yazın sonu, sonbahar ve kış mevsimsel döngüsünü ifade eder. Liuqi (6 enerji) faktörü, tüm yıl 4 mevsim boyunca rüzgar, soğuk, sıcak, rutubet, kuruluk ve ateş olarak 6 çeşittir. Hayati enerji teorisi, astronomik fenomeni, iklimi ve gelecek yıl hastalık oluşumu ve prevalansı yasalarını hesaplamak ve tahmin etmek ve önleme ve sağlığın korunması için yöntemler sağlamak için astronomik takvim parametrelerine dayanmaktadır.
Modern Çin tıbbının temel teorisi; 1990'larda başlatılan modern Çin tıbbının temel teorisinin orijinal yeniliği ve devrimidir. Çin tıbbına ilişkin yeni felsefi görüş: Çin tıbbına ilişkin 3 felsefi görüşe sahiptir; bütünsel bir görüş, diyalektik bir görüş ve Çin tıbbının yeni keşfedilen üçüncü felsefi görüşü; benzerlik-fraktal teorisi.

12 Kanaldaki Dolaşım

Konum	Yin kanalı (Zang organı)	Yang kanalı (Fu organı)	Dolaşım konumu (İç yan Yin Kanalı, dış yan Yang kanalı)
El	Taiyin akciğer meridyeni	Yangming kalın bağırsak meridyeni	Üst uzuv	Ön hat
	Jueyin dolaşım meridyeni	Shaoyin üçlü ısıtıcı meridyeni		Orta hat
	Shaoyin kalp meridyeni	Taiyang ince bağırsak meridyeni		Arka hat
Ayak	Taiyin dalak meridyeni	Yangming mide meridyeni	Alt uzuv	Ön hat
	Jueyin karaciğer meridyeni	Shaoyin safra kesesi meridyeni		Orta hat
	Shaoyin böbrek kmeridyeni	Taiyin idrar kesesi meridyeni		Arka hat

Vücuttaki Başlıca Organların Hareketleri

Zaman dilimi	Saat aralığı	Kan akışı	Organ kanalı	Nokta	Organ
Zi	23-1	Ayak Shaoyang	Safra kesesi meridyeni	Renzhong noktası	Fu
Chou	1-3	Ayak Jueyin	Karaciğer meridyeni	Tianting noktası	Zang
Yin	3-5	El Taiyin	Akciğer meridyeni	Qiaokong noktası	Zang
Mao	5-7	El Yangming	Kalın bağırsak meridyeni	Dazhu noktası	Fu
Chen	7-9	Ayak Yangming	Mide meridyeni	Taiyang noktası	Fu
Si	9-11	Ayak Taiyin	Dalak meridyeni	Ricang noktası	Zang
Wu	11-13	El Shaoyin	Kalp meridyeni	Maiwan noktası	Zang
Wei	13-15	El Taiyang	İnce bağırsak meridyeni	Qikan noktası	Fu
Shen	15-17	Ayak Taiyang	İdrar kesesi meridyeni	Dantian noktası	Fu
You	17-19	Ayak Shaoyin	Böbrek meridyeni	Baihai noktası	Zang
Xu	19-21	El Jueyin	Dolaşım meridyeni	Xiayin noktası	Zang
Hai	21-23	El Shaoyang	Üçlü ısıtıcı meridyeni	Yongquan noktası	Fu

Vücuttaki Beş Eelement Oluşumu

5 Ton

5 Tat

5 Renk

5 Dönüşüm

5 Hava

5 Yön

5 Mevsim

Element

5 Zang

5 Fu

5 Organ

Vücut Yapısı

Duygu

5 Ses

Değişim

Jiao

Ekşi

Yeşil

Yaşama

Rüzgarlı

Doğu

İlkbahar

Odun

Karaciğer

Safra kesesi

Göz

Kas

Öfkeli

Bağırma

Kavrama

Zhi

Acılı

Kırmızı

Uzatma

Sıcak

Güney

Yaz

Ateş

Kalp

İnce bağırsak

Dil

Damar

Mutlu

Gülme

Hüzün

Gong

Tatlı

Sarı

Değiştirme

Nemli

Orta

Yaz sonu

Toprak

Dalak

Mide

Ağız

Et

Düşünceli

Şarkı

Kusma

Shang

Sert

Beyaz

Sona erme

Kuru

Batı

Sonbahar

Metal

Akciğer

Kalın bağırsak

Burun

Deri

Üzgün

Ağlama

Öksürme

Yu

Tuzlu

Siyah

Saklama

Soğuk

Kuzey

Kış

Su

Böbrek

İdrar torbası

Kulak

Kemik

Endişeli

İnleme

Titreme

5 element yapıcı düzeni: odun yapıcı ateş, ateş yapıcı toprak, toprak yapıcı metal, metal yapıcı su, su yapıcı odun.
5 element yapıcı düzeni: odun yıkıcı toprak, toprak yıkıcı su, su yıkıcı ateş, ateş yıkıcı metal, metal, yıkıcı odun, odun yıkıcı toprak.
Değişim kuralı: odun yıkıcı toprak, toprak yapıcı metal, metal yıkıcı odun, ateş yıkıcı metal, metal yapıcı su, su yıkıcı ateş, toprak yıkıcı su, su yapıcı odun, odun yıkıcı toprak, metal yıkıcı odun, odun yapıcı ateş, ateş yıkıcı metal, su yıkıcı ateş, ateş yapıcı toprak, toprak yıkıcı su.

中医理论

中医理论，即中医基础理论，简称“中基”。它是以天人合一的三个哲学观的整体理念与辨证论治、相似观（分形观）的循证观点为最大特色的祖国传统医学体系的基础与核心。
中医理论来源于对医疗经验的总结及中国古代的阴阳五行思想。其内容包括精气学说、阴阳五行学说、气血津液、藏象、经络、体质、病因、发病、病机、治则、养生等。早在两千多年前，中医专著《黄帝内经》问世，奠定了中医学的基础。时至今日，中国传统医学相关的理论、诊断法、治疗方法等，均可在此书中找到根源。中医具有完整的理论体系，其独特之处，在于“天人合一”、“天人相应”的整体观及辨证论治。主要特点有：认为人是自然界的一个组成部分，由阴阳两大类物质构成，阴阳二气相互对立而又相互依存，并时刻都在运动与变化之中。在正常生理状态下，两者处于一种动态的平衡之中，一旦这种动态平衡受到破坏，即呈现为病理状态。而在治疗疾病，纠正阴阳失衡时并非采取孤立静止的看问题方法，多从动态的角度出发，即强调“恒动观”。认为人与自然界是一个统一的整体，即“天人合一”、“天人相应”。人的生命活动规律以及疾病的发生等都与自然界的各种变化（如季节气候、地区方域、昼夜晨昏等）息息相关，人们所处的自然环境不同及人对自然环境的适应程度不同，其体质特征和发病规律亦有所区别。因此在诊断、治疗同一种疾病时，多注重因时、因地、因人制宜，并非千篇一律。认为人体各个组织、器官共处于一个统一体中，不论在生理上还是在病理上都是互相联系、互相影响的。因而从不孤立地看待某一生理或病理现象，头痛医头，脚痛医脚，而多从整体的角度来对待疾病的治疗与预防，特别强调“整体观”。
精气学说；气是构成天地万物的原始物质。气的运动称为“气机”，有“升降出入”四种形式。由运动而产生的各种变化，称为“气化”，如动物的“生长壮老已”，植物的“生长化收藏”。气是天地万物之间的中介，使之得以交感相应。如：“人与天地相参，与日月相应”。天地之精气化生为人。
阴阳学说；阴阳是宇宙中相互关联的事物或现象对立双方属性的概括。最初是指日光的向背，向日光为阳，背日光为阴。阴阳的交互作用包括：阴阳交感、对立制约、互根互用、消长平衡、相互转化。
五行学说；五行学说是中国古代哲学的重要成就，五行即木、火、土、金、水，但是这并不代表五种物质，而是五种属性。五行于中医则体现了具备这五种属性的人体五大系统的相互关系。木火土金水这五个符号分别代表肝心脾肺肾所统领的五大系统。中医不是研究微观的病毒细菌如何作用于人体的理论而是研究人体整体的各个系统之间的关系，并且通过中药，按摩，针灸，甚至心理作用去调节各个系统之间的平衡，以此保持身体健康。五行的交互作用包括：相生、相克、制化、胜复、相侮、相乘、母子相及。
藏象学说；藏：指人体内的五脏（心、肝、脾、肺、肾），六腑（大肠、小肠、胃、膀胱、三焦、胆），奇恒之府（脑、髓、骨、脉、胆、女子胞）通称为脏腑。象：一指“形象”，即脏腑的解剖型态；二指“征象”，即脏腑表现于外的生理病理；三指“应像”，即脏腑相应于四时阴阳之象。透过外在“象”的变化，以测知内在“藏”的生理病理状态，称为“从象测藏”。即“视其外应，以知其内脏”。“脏腑”不单是解剖型态的概念，而是包括解剖、生理、病理在内的综合概念。
五脏：指肝、心、脾、肺、肾，一般笼统功能为“化生和储藏精气”。
六腑：指胆、胃、大肠、小肠、膀胱、三焦，一般笼统功能为“腐熟水榖、分清泌浊、传化糟粕”。
奇恒之府：指“脑、髓、骨、脉、胆、女子胞”。气血、津液气、血、津液是构成和维持人体生命活动的基本物质气的生成源自先天与后天。禀受于父母的精气，称为“先天之气”。肺吸入自然的清气，与脾胃运化水榖产生的水榖之气，合称为“后天之气”。气有推动、温煦、防御、固摄、气化、营养等作用。人体的气可分为元气、宗气、营气、卫气、脏腑之气、经络之气。气的“升降出入”运动失常，称为“气机不调”。其表现形式有气滞、气郁、气逆、气陷、气脱、气闭等。经络，针灸学及腧穴经络是人体运行气血、联络脏腑形体官窍、沟通上下内外的通道。经络系统包括十二经脉、十二经别、奇经八脉、十五别络、浮络、孙络、十二经筋、十二皮部等。经络在中医学的重要性正如《扁鹊心书》所说：“学医不知经络，开口动手便错。盖经络不明，无以识病证之根源，究阴阳之传变”。
病因学说；《黄帝内经》将病因分为阴阳两类：“生于阳者，得之风雨寒暑”，“生于阴者，得之饮食、居处、阴阳、喜怒”。汉代张仲景在《金匮要略》中，把病因分为三类：“经络受邪入脏腑，为内所因”，“四肢九窍，血脉相传，壅塞不通，为外皮肤所中”，“房室、金刃、虫兽所伤”。 宋代陈无择提出“三因学说”：外所因、内所因、不内外因。
近代则将病因分为五类：
外感病因：包括六淫（风寒暑湿燥火）和疠气。
内伤病因：包括七情（喜怒忧思悲恐惊）、饮食失宜、劳逸失度。
继发病因：包括痰饮、瘀血、结石。
其他病因：包括外伤、寄生虫、胎传、诸毒、医过。
发病邪气与正气交战，决定发病及疾病的发展变化。又称为“正邪分争”。“邪气”泛指各种致病因素，“正气”指人体的自我修复调节能力、适应环境能力、抗病能力等。“正气不足”是发病的内在依据，即“邪之所凑，其气必虚”、“正气存内，邪不可干”。体质、情志、地域、气候等，与发病有密切关系。病机病机是疾病发生、发展与传变的机理，又称“病理”。基本病机包括：邪正盛衰、阴阳失调、气血失常、津液代谢失常内生五邪，包括：风气内动、寒从中生、湿浊内生、津伤化燥、火热内生病位传变，包括：表里出入、六经传变、三焦传变、卫气营血传变、脏腑传变等病性转化，包括：寒热转化、虚实转化等
元气学说；中医认为，元气为先天之精所化生，是人体最基本最重要的气，由先天之肾所藏，后天脾胃来濡养，借三焦和经络流行分布并弥散全身。
中医基础理论；中医学理论体系是经过长期的临床实践，在唯物论和辨证法思想指导下逐步形成的，它来源于实践，反过来又指导实践。通过对现象的分析，以探求其内在机理。因此，中医学这一独特的理论体系有两个基本特点，一是整体观念，二是辨证论治。中医的基础理论是对人体生命活动和疾病变化规律的理论概括，它主要包括阴阳、五行、气血津液、脏象、经络、运气等学说，以及病因、病机、诊法、辨证、治则治法、预防、养生等内容。
一、阴阳学说是中国古代哲学范畴。邓氏的现代阴阳是“对立统一”或“矛盾关系”的一种划分或细分，两者是种属关系。对立统一规律是“阴阳”的上位属概念，阴阳则是对立统一的两个下位种概念。阴阳是互不相容又紧密联系的两个对立面的一对性态或属性。阴阳的内涵互相否定，一个概念“阴”肯定对象的阴的属性，另一个概念“阳”则以否定阴概念所肯定的属性，作为阳对象的属性；阴阳的外延互相排斥，又相互互补，其总和等于它们最邻近的属概念的外延，即两个种概念外延的和或并。阴阳是对立统一或矛盾关系中两个不同性态，属性的一对哲学或逻辑范畴的概括，就是两事物或一事物即相互依赖，相互联系，又相互对立，相互排斥，相互否定，相反相承的一对并列的种概念。（邓宇等的现代阴阳概念与定义）。人们通过对矛盾现象的观察，逐步把矛盾概念上升为阴阳范畴，并用阴阳二气的消长来解释事物的运动变化。阴阳学说认为世界是物质的，物质由阴阳二部分组成，凡是剧烈运动的、外向的、上升的、温热的、明亮的、都属于阳。相对静止的、内守的、下降的、寒冷的、晦暗的都属阴。因而阴阳存在两个对立面，在阴阳消长和对立统一作用下，相互资生、相互制约、相互变化中构成世界万物。中医运用阴阳对立统一的观念来阐述人体上下、内外各部分之间，以及人体生命同自然、社会这些外界环节之间的复杂联系。阴阳对立统一的相对平衡，是维持和保证人体正常活动的基础；阴阳对立统一关系的失调和破坏，则会导致人体疾病的发生，影响生命的正常活动。
二、五行学说即是用木、火、土、金、水五个哲学范畴来概括客观世界中的不同事物属性，并用五行相生相克的动态模式来说明事物间的相互联系和转化规律。五行学说中以五脏配五行即：肝与木、心与火、脾与土、金与肺、水与肾。五脏与五行相生相克应保持相对平衡和稳定，和谐相处。如果五脏与五行发生失调，出现太过、不及或反侮，也会致疾病的发生，这对于推断疾病的好转和恶变，治疗方法，提供了充足依据。中医主要运用五行学说阐述五脏六腑间的功能联系以及脏腑失衡时疾病发生的机理，也用以指导脏腑疾病的治疗。
三、气血津液是构成人体的基本物质，是腑脏、经络等组织器官进行生理活动的物质基础。气是构成人体和维护人体生命活动的最基本物质，在生理上具有推动、温煦、防御、固摄、气化等功能。气聚合在一起便形成了有机体，气散则形体灭亡。庄子说：“通天下一气耳”，全天下就是一个气。有了这个气就运动，就生生不息，就变化不止，没有这口气就完了。血是构成人体和维持人体生命活动的基本物质，具有很高的营养和滋润作用。血必须在脉中运行，才能发挥它的生理作用。血在脉中循环运行，内至腑脏，外达皮肉筋骨，不断对全身各腑脏组织器官起着充分的营养和滋润作用，维持人体正常的生理活动。津液是指各腑脏组织器官的内在体液及正常分泌物，是机体一切正常水液的总称。津和液的性状功能及分布部位各有不同，津是指性质较清稀，流动性较大，分布于体表皮肤肌肉，并能渗注于血脉，起着滋润的作用。液是指性质较稠厚，流动性较小，流注于骨节、腑脏、脑髓等组织，起着濡养作用。气血津液都是机体腑脏、经络等组织器官进行生理活动所需要的能量，而气血津液又依赖于腑脏、经络等组织器官正常的生理活动。如果气血津液代射不正常或腑脏、经络等组织器官不能进行正常的生理活动，就会引起疾病的发生。
四、脏腑学说主要是研究五脏（心、肝、脾、肺、肾）、六腑（小肠、大肠、胃、膀胱、胆、三焦）和奇恒之腑（脑、髓、骨、脉、胆、女子胞）的生理功能和病理变化。
五、经络学说是研究人体经络的生理功能、病理变化与脏腑相互关系密切的学说。经络被定义为人体内运行气血的通道，起沟通内外，网络全身的作用。在病理情况下，经络系统功能发生变化，会呈现相应的症状和体征，通过这些表现，可以诊断体内脏腑疾病。
六、运气学说又称五运六气，是研究、探索自然界天文、气象、气候变化对人体健康和疾病的影响的学说。五运包括木运、火运、土运、金运和水运，指自然界一年中春、夏、长夏、秋、冬的季候循环。六气则是一年四季中风、寒、暑、湿、燥、火六种气候因子。运气学说是根据天文历法参数用来推算、预测来年的天象、气候、疾病发生流行的规律，并提供预防、养生的方法。
现代中医基础理论；上世纪90年代发起的现代中医基础理论的原始创新、革命。中医新哲学观中医三个哲学观：整体观、辩证观，及新挖掘出的中医第三哲学观：相似观－分形论。

十二经脉名称循行表

部位	阴经（属脏）	阳经（属腑）	循行部位（阴经行于内侧，阳经行于外侧）
手	太阴肺经	阳明大肠经	上肢	前线
	厥阴心包经	少阴三焦经		中线
	少阴心经	太阳小肠经		后线
足	太阴脾经	阳明胃经	下肢	前线
	厥阴肝经	少阴胆经		中线
	少阴肾经	太阴膀胱经		后线

人体主要器官活动规律表

时辰	时间	气血液流行	器官	穴位	脏腑
子	23-1 点	足少阳	胆经	人中穴	腑
丑	1-3 点	足厥阴	肝经	天庭穴	脏
寅	3-5 点	手太阴	肺经	乔空穴	脏
卯	5-7 点	手阳明	大肠经	大杼穴	腑
辰	7-9 点	足阳明	胃经	太阳穴	腑
巳	9-11 点	足太阴	脾经	日仓穴	脏
午	11-13 点	手少阴	心经	脉腕穴	脏
未	13-15 点	手太阳	小肠经	七坎穴	腑
申	15-17 点	足太阳	膀胱经	丹田穴	腑
酉	17-19 点	足少阴	肾经	白海穴	脏
戌	19-21 点	手厥阴	心包经	下阴穴	脏
亥	21-23 点	手少阳	三焦经	涌泉穴	腑

人体五行结成表

五音

五味

五色

五化

五气

五方

五季

行

五脏

五腑

五官

形体

情志

五声

变动

角

酸

青

生

风

东

春

木

肝

胆

目

筋

怒

呼

握

徵

苦

赤

长

暑

南

夏

火

心

小肠

舌

脉

喜

笑

忧

宫

甘

黄

化

湿

中

长夏

土

脾

胃

口

肉

思

歌

哕

商

辛

白

收

燥

西

秋

金

肺

大肠

鼻

皮毛

悲

哭

咳

羽

咸

黑

藏

寒

北

冬

水

肾

膀胱

耳

骨

恐

呻

栗

五行相生的次序是：木生火，火生土，土生金，金生水，水生木。
五行相克的次序是：木克土，土克水，水克火，火克金，金克木，木克土。
制化规律：木克土，土生金，金克木；火克金，金生水，水克火；土克水，水生木，木克土；金克木，木生火，火克金；水克火，火生土，土克水。